/+  R e n a c e r  +\

Renacer

“Una lámpara encendida tras la ventana vela el corazón secreto de la noche”

Así da comienzo un poema del francés Arthur Rimbaud titulado “Entre les murs”, unos versos escogidos por Gaston Bachelard en su Poética del espacio (1957) para referirse a la casa como el palacio ancestral del reino de la imaginación. En este lugar cargado de referencias sobre el concepto inmemorial del hogar, la luz que emana a través de la ventana es el símbolo de la gran espera, el ojo que vigila en la perenne calma de la noche, una estrella prisionera prendida en el hielo del instante (Christiane Barucoa).

Para Eva Díez, la luz es también un elemento con carácter propio, una realidad de múltiples matices que abre una puerta a la esperanza en un mundo que se ahoga. Para ella, la luz es valentía y fuerza, es un símbolo atávico de renovación, de renacimiento, el destello que finalmente triunfa al enfrentarse a las tinieblas.

Se ha insistido en el carácter intuitivo del trabajo de la artista, que se puede identificar como fotopoético. Se trata de un proceso lento, de descubrimiento, derivado de la creación de fuertes vínculos emocionales con los elementos que retrata a través del objetivo de su cámara.

Por este motivo, las referencias a la ensoñación poética de Bachelard son frecuentes, teniendo en cuenta la simbología del hogar como una metáfora plástica de nuestro inconsciente, un estimulo para la memoria y la imaginación. En un acto casi de ternura, la artista devuelve la luz del hogar a su interior, retornando por un instante a un tiempo remoto mediante la insinuación velada de la presencia humana entre las grietas de la ruina.

Así, en la intimidad del hogar, entre los muros del refugio, la casa termina convirtiéndose en un autorretrato de la artista, o de nosotros mismos.

 

Sara Blanco

XANELAS QUE SON FAROS

Xosé M. Buxán Bran

Paseando nas noites de invernía por Dinamarca, Suecia, Holanda, Bélxica ou Gran Bretaña, lembro contemplar e admirar, apampado, as cálidas luces que sen pudor asomaban polas grandes fiestras de cada casa. Luces amarelas e agarimosas, puntuais e non uniformes, a desprender con delicadeza a calor do fogar. Lares orgullosos e afoutos que exhibían a súa intimidade sen asomo de vergoña ou culpa e, por suposto, sen remorsos. Nesas vivendas non había cortinas finas nin grosas, tampouco persianas ou contras, porque se trataba de vivir libre, cara a dentro, de pregoárllelo aos de fóra, sen filtros nin veos. Aí, no medio dunha nutrida biblioteca, co fondo dun cadro, a carón de mobles e avíos, paraban os moradores, sós ou en compaña, de pé ou sentados; a ler, a cear, a ver a televisión… E compartíano todo comigo, o descoñecido camiñante que na xélida rúa se vía, de súpeto, dentro do seu cálido refuxio…
Confeso que sempre que visitei os países do norte de Europa sentín unha enorme envexa e tamén o devezo de pertencer a ese mundo que alumeaba o interior da casa cunha tenra e acolledora luz que, coma un faro na noite, guiaba e magnetizaba os transeúntes.
Fronte a iso, sempre me viñan á lembranza as nosas xanelas veladas e enclaustradas, como por cousa da ignorancia, da vergoña e do medo, un claro sinal da nosa inveterada desconfianza cara ao exterior e alleo. Por non falar das lámpadas fluorescentes de baixo consumo que as casas e negocios adoitan usar en España; luces frías e arrepiantes no seu potente e lacerante cegamento azul, que máis parecen servir para alumear a mesa dun quirófano que para aloumi- ñar a intimidade dunha mesa de comedor ou o sosego dun salón.
Penso nisto ao que ollo esas casas que foto-grafa na noite o obxectivo de Eva Díez. A artista semella querernos levar a través das fotografías cara a unha experiencia antiga e milenaria onde a luz que emana a través das fiestras de cada casa, xunto co fume da cheminea, eran o contrasinal dunha orde ancestral baseada na vida familiar, no fogar, no lar. Por iso, as casas de Eva Díez teñen as fiestras con luz, as portas con luz; as vivendas non son nin deberían ser nin búnkeres, nin goridas nin zulos senón balcóns, terrazas, soportais, portas e xanelas por onde circule ceibe o ar e a luz, é dicir, a vida.
Retrotráiome de novo ás terras do Norte de Europa e reparo nas rúas cuxa escuridade é a norma. Velaí a luz xusta, mesmo escasa e polo tanto temperada, a luz que lle permite á noite ser noite, e a nós apalpar con ledicia a escuridade e as sombras dos obxectos, da natureza, das persoas.
Pola contra, nas rúas das cidades do sur, a luz artificial é un desenfreo de watts que transfigura a noite. A nosa contaminación luminosa impide contemplar as estrelas, mergullarse no negror do cosmos, na noite escura na que as plantas e todos os seres vivos, tamén os humanos, seguimos os ciclos naturais de luz e escuridade.
E si, tamén aí Eva Díez avoga por un mundo máis harmónico, fotografando a luz nunha atmosfera de sombras e nocturnidade que apazugan o espírito e o concilian a un, reconfortándoo, coas tebras silandeiras do descanso e do sono. Representacións para lles facer fronte aos desbocados biorritmos da vida moderna e arrodeada cadora de rechamantes cores e estímulos cromáticos, que se amosan saturados en exceso e que nos mergullan nunha orxía continua de acicates visuais procedentes de todo tipo de fontes de luz. Eses estímulos electrizan a mente e o corpo.

Si, Eva Díez fai posible o milagre de aboiarmos nun remanso de silencio nocturno que nos enche de paz e de sosego. As súas fotografías de ceos no luscofusco ou da noite pecha temperan as nosas retinas e as nosas almas e fan posible que a noite volva ser noite.
Contemplo agora con atención as arquitecturas que fotografa Eva Díez e volvo relacionar todas esas construcións coas casas do Norte que sempre percibín cunha arquitectura de escala humana, con propensión a ter unha feitura acaída: nin rechamante, nin inzada de calimbornios, nin tampouco descoidada. Casas que son, por fortuna, vellas; si, case sempre vellas, antigas, de todas as épocas e estilos.
Velaí están: intactas, tal como foron feitas no seu día, sen «renovacións» e
«modernizacións» exteriores que as desfiguran até facelas irrecoñecíbeis con respecto a aquilo que foron no momento da súa construción. Por ese motivo, as fiestras, as carpintarías, as galerías, os balcóns… continúan a ser tal como eran na súa orixe, sen pechamentos, sen «rendibilizar» espazos, sen «aproveitamentos» de galerías ou sobeiras ao xeito habitual, por desgraza, nas nosas latitudes. Porque aquí a arquitectura é unha arte esnaquizada, chea de desfeitas producidas polos construtores, os arquitectos e os moradores. Miles de fermosos exemplos de arquitectura vernácula, de arquitectura popular ou de autor, ou antiga, ou moderna que nuns casos foi maltratada, noutros vilipendiada e noutros, finalmente, esgazada e destruída.
Observo logo que as casas captadas por Eva Díez semellan esmorecer por mor da desidia e o abandono, pero, por fortuna, seguen estando, malia todo, vivas; agónicas, si, pero vivas. Certo é que teñen o tellado afundido, un muro derruído, o chan caído, pero aínda poden ser recuperados ou restaurados; o caso é que esa casa siga no sitio, na súa configuración orixinal, no seu perfil esencial de antano. Mentres estea aí, aínda hai esperanzas de que se manteña en pé, de que exista. En cambio, cando a picaraña a destrúe de vez e a substitúe, en prol da «modernización» e do «arranxo», por un predio de pisos, entón xa non hai remedio posible: o crime xa está perpetrado e non é senón un máis entre tantos outros miles de crimes urbanísticos cometidos decotío en todas as aldeas, vilas e cidades de calquera país.
Sobra insistir unha vez máis en como coa destrución do patrimonio arquitectónico está a perderse tamén a memoria e a historia do lugar, dos seus moradores, dos seus modos de vida. Por iso me resultan tan fascinantes as casas vellas que capta o obxectivo de Eva Díez, que, arrodeadas de paisaxes virxes, nos dan a impresión de que estamos a asistir á representación dun relato fantástico e máxico onde todo é irreal e imposible. No entanto, a artista parece estarnos a dicir que non, que o asunto representado é certo porque ela estivo aí e prendeu as luces desas casas, porque entrou nos seus cuartos e porque, finalmente, puido tirar esas fotografías para darnos testemuño da súa existencia, da súa enerxía.
Desde moitos puntos de vista, este traballo de Eva Díez supera a mera fotografía fermosa de calendario. Porque esta serie fotográfica de Eva Díez está cargada de lecturas… tamén políticas. É por iso polo que eu lles escribo aquí da iluminación na arquitectura e nas rúas en diferentes partes de Europa, e é por iso polo que eu lles falo das casas e da arquitectura.
As vivendas acesas de Eva Díez son moito máis ca unha postal delicada; as casas que alumean na noite están a reivindicar, coma un facho nunha revolta, a enerxía dun territorio antigo onde a vida se construía cos alicerces da comuñón entre os elementos da natureza. Cando Eva Díez escolle esas vellas moradas e cando prende as luces interiores, igual que xacando o fixeron o seus moradores, está a insuflar nova vida e enerxía a esa longa noite de sono á que foron confinados eses lugares. Abrindo á luz esas delicadas casas, Eva Díez espértanos da cegueira do progreso irracional que o vidro
e o formigón infrinxen na paisaxe exterior e, por extensión, nas nosas almas.